Muxuu ka dhigan yahay heshiiska Soomaaliya iyo West Virginia?

Dowladda Soomaaliya ayaa dhawaan heshiis iskaashi ah la saxiixatay gobolka West Virginia ee dalka United States, heshiiskaas oo diiradda saaraya sahminta iyo horumarinta macdanta muhiimka ah ee ku jirta dhulka Soomaaliya.

Is-afgaradkan (MoU) wuxuu muujinayay tallaabo cusub oo ay Soomaaliya ku doonayso inay ku horumariso khayraadkeeda dabiiciga ah isla markaana ay ku soo jiidato maalgashi caalami ah.

Soomaaliya waxaa muddo dheer la rumeysan yahay inay leedahay khayraad dabiici ah oo aad u badan, gaar ahaan macdanta muhiimka ah ee loo adeegsado warshadaha casriga ah iyo tamarta cusub. Si kastaba ha ahaatee, khayraadkan badankiisa weli si buuxda looma sahamin ama looma horumarin sababo la xiriira dagaallo sokeeye oo soo jiray muddo dheer, kaabayaal dhaqaale oo liita, iyo nidaamyo sharci oo weli soo koraya. Sidaa darteed, heshiisyada noocan oo kale ah waxay noqon karaan fursad ay Soomaaliya kaga faa’iidaysato kheyraadkeeda si nidaamsan.

Heshiiska lala galay West Virginia wuxuu dhisayaa qaab iskaashi oo ku saabsan sahminta macdanta, soo saarista, farsamaynta, iyo kordhinta qiimaha macdanta gudaha dalka.

Tani waxay ka dhigan tahay in Soomaaliya aysan ku ekaan doonin oo keliya qodista macdanta, balse ay sidoo kale ka shaqeyn karto sidii macdantaas loogu farsameyn lahaa gudaha dalka si qiimaheedu u kordho. Haddii arrintan si wanaagsan loo hirgeliyo, waxay abuuri kartaa shaqooyin cusub, kobcin kartaa dhaqaalaha, isla markaana yareyn kartaa ku tiirsanaanta kheyraadka dibadda.

Mid ka mid ah dhinacyada ugu muhiimsan ee heshiiskan waa is-dhaafsiga aqoonta iyo tiknoolajiyada. Gobolka West Virginia wuxuu caan ku yahay khibrad dheer oo uu u leeyahay warshadaha macdanta iyo tamarta, gaar ahaan dhuxusha iyo macdanta kale. Khibraddaas ayaa la filayaa inay ka caawiso Soomaaliya inay dhisto awood farsamo iyo aqoon gudaha ah oo ay mustaqbalka ku maamuli karto khayraadkeeda.

Intaa waxaa dheer, heshiiskaan wuxuu u dirayaa fariin cad oo ku socota maalgashadayaasha caalamka. Marka dowlad ama gobol Mareykan ah uu heshiis la galo Soomaaliya, waxay kor u qaadi kartaa kalsoonida shirkadaha kale ee doonaya inay maalgashi ku sameeyaan dalka. Tani waxay horseedi kartaa in shirkado badan ay daneynayaan sahminta iyo horumarinta macdanta Soomaaliya, taas oo kordhin karta dakhliga dowladda iyo fursadaha shaqo ee shacabka.

Si kastaba ha ahaatee, heshiisyada la xiriira khayraadka dabiiciga ah waxay sidoo kale wataan mas’uuliyado waaweyn. Dalal badan oo hodan ku ah macdanta ayaa la kulmay waxa loo yaqaan “resource curse” ama dhibaatada ka dhalata khayraadka dabiiciga ah, halkaas oo khayraad badan uu keeno musuqmaasuq, khilaaf siyaasadeed, iyo sinnaan la’aan dhaqaale. Sidaa darteed, Soomaaliya waxaa muhiim u ah inay hubiso in maamulka khayraadka uu noqdo mid hufan, sharciyeysan, isla markaana shacabka ay si toos ah uga faa’iidaystaan.

Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in iskaashigan lagu fulin doono iyadoo la raacayo heerarka caalamiga ah ee maamulka khayraadka, isla markaana la hubin doono in khayraadka dalka loo isticmaalo si mas’uuliyad leh. Haddii arrintaas la xaqiijiyo, waxay noqon kartaa tallaabo muhiim ah oo Soomaaliya u horseedi karta koboc dhaqaale iyo horumar waara.

Ugu dambeyn, heshiiska macdanta ee u dhexeeya Soomaaliya iyo West Virginia wuxuu noqon karaa bilow cusub oo u furma warshadaha macdanta ee dalka. Hase yeeshee, guusha heshiiskan ma ku xirna oo keliya saxiixa dukumentiga, balse waxay ku xirnaan doontaa sida loo hirgeliyo, sida loo ilaaliyo danaha shacabka, iyo sida loo hubiyo in khayraadka dabiiciga ah uu noqdo mid ka shaqeeya horumarka qaranka. Haddii si xikmad leh loo maareeyo, khayraadka macdanta Soomaaliya wuxuu noqon karaa tiir muhiim ah oo dhaqaale iyo horumar u keena jiilasha mustaqbalka.