Xiisadaha amni ee ka jira Badda Cas iyo marin-biyoodka Hormuz ayaa sare u qaaday qiimaha shidaalka iyo kharashaadka gaadiidka badda, iyadoo suuqyada caalamku ay ka walaacsan yihiin suurtagalnimada weerarro kale oo lagu qaado maraakiibta, dhuumaha shidaalka iyo xarumaha tamarta ee Bariga Dhexe.
Qiimaha shidaalka cayriin ee Brent ayaa subaxnimadii Talaadada gaaray 106.04 doollar halkii foosto, kaddib markii uu Isniintii ku xirnaa 106.65 doollar, taas oo ahayd heerkii ugu sarreeyay tan iyo 15-kii Sebteembar.
Sidoo kale, shidaalka Mareykanka ee West Texas Intermediate (WTI) ayaa marayay 93.27 doollar halkii foosto, taas oo muujinaysa saameynta ay xiisadaha gobolka ku leeyihiin suuqyada tamarta.
Inkasta oo rajada laga qabo in Ruushku kordhiyo sahayda naaftada ee suuqyada caalamka ay xoogaa dejisay walaaca ganacsatada, haddana khatarta amni ee Bariga Dhexe ayaa weli ah arrinta ugu weyn ee saameynaysa qiimaha shidaalka.
Ganacsatadu waxay si gaar ah uga walaacsan yihiin in weerarro cusub ay carqaladeeyaan maraakiibta shidaalka qaada, dhuumaha shidaalka iyo xarumaha wax-soo-saarka tamarta.
Wasiirrada dalalka ku jira ururka OPEC iyo waddamada la shaqeeya ayaa sheegay in kharashaadka maraakiibta iyo caymiska ay gaareen heerar aan horay loo arag, iyadoo kharashaadkaasi hadda ka badan yihiin saddex-meelood meel qiimaha shidaalka la daabulayo.
Kororka kharashaadka ayaa adkeynaya gaadiidka saliidda cayriin iyo shidaalka la farsameeyay, wuxuuna cadaadis dheeraad ah saaraya sicir-bararka caalamka.
Saameynta xaaladdan ayaa laga cabsi qabaa inay gaarto dalal badan oo ku tiirsan shidaalka iyo badeecadaha dibadda laga keeno, waxaana Soomaaliya ka mid ah waddamada halista ugu jira inay wajahaan koror ku yimaada kharashaadka nolosha.
Dalka ayaa si weyn ugu tiirsan shidaalka dibadda laga soo dejiyo iyo badeecadaha ku yimaada gaadiidka badda, taas oo ka dhigaysa mid u nugul isbeddel kasta oo ku yimaada qiimaha shidaalka, kirada maraakiibta iyo khidmadaha caymiska.
Haddii qiimaha shidaalka iyo kharashaadka gaadiidka badda ay heerarkan ku sii nagaadaan, waxaa kordhi kara kharashaadka gaadiidka dadweynaha, korontada iyo badeecadaha daruuriga ah, oo ay ku jiraan cuntada iyo agabka dhismaha.
Ganacsatada ayaa laga yaabaa inay kharashaadka dheeraadka ah ku daraan qiimaha ay badeecadaha ku iibiyaan, taas oo culays dhaqaale ku noqon karta qoysaska iyo ganacsiyada Soomaaliyeed.
Inkasta oo aan la xaqiijin weerar cusub oo dhacay habeenkii Isniinta, haddana suuqyada caalamku waxay qiimaynayaan halista weerarro mustaqbalka dhici kara.
Arrintan ayaa muujinaysa in hanjabaadaha amni iyo cabsi laga qabo carqalad ku timaada marin-biyoodka muhiimka u ah ganacsiga caalamiga ahi ay sare u qaadi karaan qiimaha shidaalka iyo kharashaadka badeecadaha, xitaa ka hor inta uusan dhicin weerar cusub oo si toos ah u saameeya isu-socodka maraakiibta.