Arrimaha Gaza iyo Daanta Galbeed ayaa si weyn uga dhex muuqday khudbadaha hoggaamiyeyaasha caalamka ee ka qaybgalaya doodda guud ee Kalfadhiga 81-aad ee Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, iyadoo dalal kala duwan ay Israa’iil ku dhaliileen xaaladda bani’aadannimo ee Gaza, dhimashada rayidka, barakicinta Falastiiniyiinta iyo ballaarinta degsiimooyinka Israa’iiliyiinta ee Daanta Galbeed.
Doodda guud ee UNGA81, oo ka socota xarunta Qaramada Midoobay ee magaalada New York, ayaa sanadkan kusoo beegantay xilli dagaalka Gaza iyo xaaladda guud ee Bariga Dhexe ay weli yihiin qaar ka mid ah arrimaha ugu culus ee horyaalla beesha caalamka.
Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in xaaladda dhulka Falastiin ay ka mid tahay arrimaha ugu daran ee u baahan tallaabo degdeg ah, iyadoo Xoghayaha Guud António Guterres uu ku baaqay in dagaalladu istaagaan, gargaarka bani’aadannimadana la gaarsiiyo dadka rayidka ah.
Madaxweynaha Turkiga, Recep Tayyip Erdoğan, ayaa khudbaddiisa Golaha Guud si xooggan uga hadlay Gaza, isaga oo cambaareeyey xaaladda bani’aadannimo ee halkaas ka jirta, isla markaana ugu baaqay beesha caalamka inay cadaadis saarto Israa’iil.
Erdogan wuxuu sidoo kale dalalka aan weli aqoonsan Dowladda Falastiin ugu baaqay inay dib u eegaan mowqifkooda, isagoo taageeray in Falastiin hesho aqoonsi ballaaran oo caalami ah.
Qatar ayaa iyaduna si weyn uga hadashay dhibaatada Gaza iyo mustaqbalka siyaasadeed ee Falastiiniyiinta, ayadoo Wasiirka Koowaad ahna Wasiirka Arrimaha Dibadda Qatar, Sheekh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani, uu kulan heer sare ah oo ku saabsan xalka labada dowladood oo ka dhacay New York ka sheegay taageerada Doha ee xaqa Falastiiniyiinta ay u leeyihiin dowlad madax-bannaan oo ku dhisan xuduudihii 1967, iyadoo Qudus Bari ay tahay caasimaddeeda.
Qatar waxay sidoo kale ugu baaqday beesha caalamka inay cadaadis saarto Israa’iil si loo fuliyo heshiisyada xabbad-joojinta iyo in la joojiyo xadgudubyada ka dhanka ah xuquuqda Falastiiniyiinta.
Madaxweynaha Faransiiska, Emmanuel Macron, ayaa isna khudbaddiisa iyo kulamadiisa New York xoogga saaray muhiimadda xalka labada dowladood.
Faransiiska, Britain iyo Canada waxay horraantii bishan si wadajir ah u sheegeen in ballaarinta degsiimooyinka Israa’iiliyiinta ee Daanta Galbeed, oo ay ku jirto qorshaha E1, ay khatar weyn ku tahay suuragalnimada in la dhiso dowlad Falastiini ah oo dhul ahaan isku xiran.
Saddexda dal waxay sidoo kale ku dhawaaqeen tallaabooyin la xiriira ganacsiga badeecadaha ka yimaada degsiimooyinka iyo cunaqabateyn lagu beegsanayo qaar ka mid ah dhinacyada ku lug leh dhismaha degsiimooyinka.
Ra’iisul Wasaaraha Britain, Andy Burnham, ayaa khudbaddiisa Golaha Guud si cad u kala saaray weerarkii Hamas ee 7-dii Oktoobar iyo tallaabooyinka milatari ee Israa’iil. Burnham wuxuu sheegay in weerarkii Hamas uu ahaa mid argagax leh oo Britain ay cambaareyneyso, balse uu intaas ku daray in weerarkaas uusan cudurdaar u noqon karin tallaabooyinka dowladda Israa’iil ee Gaza iyo Daanta Galbeed.
Burnham wuxuu sheegay in dad aad u badan, oo ay ku jiraan carruur, ay ku dhinteen dagaalka, isla markaana gargaar bani’aadannimo oo aad u yar uu gaarayo Gaza.
Wuxuu si gaar ah uga hadlay qorshaha ballaarinta degsiimada E1, isaga oo sheegay in dhismaheedu uu kala qaybin karo Daanta Galbeed isla markaana uu halis gelin karo suuragalnimada dowlad Falastiini ah oo shaqayn karta.
Britain ayaa sheegtay inay qaadday tallaabooyin ay ka mid yihiin mamnuucidda ganacsiga badeecadaha ka yimaada degsiimooyinka iyo cunaqabateyn lagu soo rogo dadka ku lug leh dhismaha degsiimooyinka.
Madaxweynaha Brazil, Luiz Inácio Lula da Silva, ayaa isna Golaha Guud ka hadlay dagaalka Gaza iyo xaaladda Falastiin, isagoo cambaareeyey waxa uu ku tilmaamay xasuuq ka dhacaya Gaza iyo qabsashada dhulka Falastiin.
Lula wuxuu ku baaqay in xal diblomaasiyadeed loo raadiyo colaadaha caalamka, wuxuuna sidoo kale dhaliilay awoodda Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay iyo sida uu nidaamka caalamiga ah uga jawaabayo dagaallada socda.
Dhanka kale, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay António Guterres ayaa khudbaddii furitaanka doodda guud si gaar ah ugu hadlay xaaladda dhulka Falastiin.
Guterres wuxuu sheegay in rabshadaha, barakicinta iyo ballaarinta degsiimooyinka Israa’iil ee Daanta Galbeed ay sii fogeynayaan waddada nabadda, isagoo ka digay in xalka labada dowladood uu halis ugu jiro inuu meesha ka baxo. Wuxuu sidoo kale ku baaqay in dhammaan dhinacyadu ixtiraamaan sharciga caalamiga ah iyo amarrada maxkamadaha caalamiga ah.
Arrinta degsiimada E1 ayaa si gaar ah uga dhex muuqatay doodaha diblomaasiyadeed ee toddobaadkan, goobta E1 ay ku taallo ayaa ah bariga Qudus, waxaana qorsheyaasha dhismaha degsiimooyinka halkaas ka socda dalal dhowr ah u arkaan arrin saamayn ku yeelan karta isku xirnaanta dhuleed ee Daanta Galbeed.
Britain, Faransiiska iyo Canada ayaa sheegay in ballaarinta degsiimooyinka ay khatar ku tahay xalka labada dowladood, halka dowladda Israa’iil ay leedahay aragti ka duwan oo ku saabsan siyaasaddeeda amni iyo dhulkeeda.
Inkasta oo khudbadaha hoggaamiyeyaasha ay muujiyeen cambaareyn xooggan iyo baaqyo ku aaddan joojinta dagaalka, kordhinta gargaarka iyo ilaalinta xuquuqda Falastiiniyiinta, haddana doodda Golaha Guud weli ma qaadin tallaabo caalami ah oo mideysan oo cusub oo si toos ah u joojinaysa dagaalka ama ballaarinta degsiimooyinka.
Mawqifyada kala duwan ee lagu soo bandhigay New York waxay muujinayaan in Gaza iyo Daanta Galbeed ay weli yihiin arrimo si weyn u kala qaybinaya beesha caalamka, iyadoo dowlado badan ay ku baaqayaan xabbad-joojin, gargaar bani’aadannimo iyo xal laba dowladood ah, halka Israa’iil iyo xulafadeeda ay xoogga saarayaan amniga Israa’iil iyo hanjabaadaha ka imanaya kooxaha hubeysan.