BUNIA, DRC — Xaalad aad u daran oo dhanka caafimaadka ah ayaa ka taagan bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Kongo (DRC), halkaas oo uu dib uga dillaacay cudurka halista ah ee Ebola, kaas oo ilaa hadda diley ugu yaraan 80 qof.
Ururka Caafimaadka Adduunka ee (WHO) ayaa si rasmi ah ugu dhawaaqay in xaaladdani tahay Xaalad Degdeg ah oo Caafimaadka Dadweynaha oo Caalami ah, taas oo kicisay dadaallo caalami ah oo lagu xakamaynayo kahor inta uusan fayrusku ku fidin qaybaha kale ee Bartamaha iyo Bariga Afrika.
Nooc Naadir ah oo Halis Badan
Masuuliyiinta caafimaadka ayaa xaqiijiyay in noocaan cusub ee dillaacday ay tahay nooca loo yaqaanno Bundibugyo strain.
Noocan ayaa walaac weyn ku abuura khubarada caafimaadka ee caalamiga ah, sababtoo ah, marka la barbardhigo nooca caanka ah ee Zaire strain, noocan hadda dillaacay ma laha wax tallaal ah oo la ansixiyay ama daaweyn rasmi ah oo la yaqaan.
Shaqaalaha caafimaadka ee dalkaasi ku sugan ayaa si weyn ugu tiirsan kamaradaha infrared-ka ee cabbira kulaylka jirka, mashiinnada baaritaanka degdegga ah, iyo in dadka laga shakiyo la gooniyeeyo si loo aqoonsado dadka uu cudurku soo ritay.
Xakamaynta Gobolka iyo Xiridda Xuduudaha
Cudurka ayaa markii hore ka dillaacay gobolka Ituri ee bariga DR Kongo, laakiin wuxuu si degdeg ah ugu faafay gobollada kale sababo la xiriira isku-socodka dadka ee aadka u sarreeya.
Walaaca laga qabo inuu cudurku isu beddelo musiibo gobolka oo dhan saameysa ayaa kor u kacay ka dib markii kiisas looga shakisan yahay Ebola laga helay dalka deriska ah ee Uganda.
Si looga gaashaanto khatartan sii kordheysa, waddamada deriska ah ayaa qaaday tillaabooyin adag:
- Rwanda ayaa si rasmi ah u xirtay xuduudka muhiimka ah ee ay la wadaagto DR Kongo.
- Waddamada gobolka ayaa si adag u kordhiyay baaritaannada caafimaadka iyo ilaalinta dhammaan baraha lagu kulmo ee isu-socodka.
- Baro caafimaad ayaa la dhigay xuduudaha si dadka socotada ah loogu baaro qalabka heerkulka cabbira ee aan jidhka la taabsiin.
Caqabadaha Amniga iyo Kaabayaasha Caafimaadka oo Liita
Dadaallada lagu xakamaynayo cudurka ayaa wajahaya caqabado waaweyn, kuwaas oo inta badan ka dhashay jilicsanaanta dhanka amniga iyo siyaasadda ee bariga DR Kongo.
Gobolkan oo hodan ku ah kheyraadka macdanta ayaa taariikh ahaan dhibaato weyn ku qabay dagaallo hubeysan iyo amni-darro baahsan.
“Waxaa jira kooxo badan oo hubeysan,” ayuu yiri Samuel-Roger Kamba, Wasiirka Caafimaadka ee Kongo.
“Waa tan ta masiibadan iyo la-socodkeeda ka dhigaysa mid aad u adag. Laakiin waxaan u barannay inaan ka shaqaynno meelaha dhibka badan, waxaana aaminsanahay inaan halkan na ka guulaysan doonno.”
Nabad-gelyo-xumada ka sokow, warbixinnada laga helayo aagga hore ee caafimaadka ayaa muujinaya in gobolka ay ku yar yihiin kaabayaasha caafimaad.
Magaalooyinka waaweyn ee xarunta u ah dhaqdhaqaaqa sida Goma, ma jiraan xarumo gaar ah oo la isku gooniyeeyo ama goobo daaweyn oo loogu talagalay in lagu qaabilo bukaannada badan, taas oo keentay in dadbadan oo xanuunsan ay ku dhex go’doonaan guryaha qoysaskooda.
Iyadoo WHO iyo wasaaradaha caafimaadka ee gobolku ay isku tarayayaan inay ballaariyaan jawaab-celinta, dagaalka lagula jiro fayrus aan tallaal lahayn oo ka dhex dillaacay aag ay dagaallo ka jiraan ayaa weli ah tartan adag oo waqtiga lala tartamayo.