Barakacu wuxuu ka mid yahay dhibaatooyinka ugu waaweyn ee ay bulshada Soomaaliyeed la daalaadhacayso, nolosha dadkana saamayn weyn ku yeeshay. Qayb badan oo bulshada Soomaaliyeed ka mid ahi waa dad sabool ah; noloshooduna waxay ku tiirsan tahay xoolaha, beeraha, kalluunka iyo ganacsiyo yaryar. Iyada oo ay sidaas tahay, waxaa mararka qaar dhaca abaaro iyo dhibaatooyin kale oo dadka ku qasba inay raadsadaan degaan ay ku noolaadaan. Halkaas waxaa ku luma ilihii ay noloshoodu ku tiirsanayd, sida beerihii iyo xoolihii ay dhaqan jireen.
Barakacu waa in qof ama bulsho duruufo adag, sida colaad, abaar ama faqrinnimo, awgeed uga guuro degaankii uu ku noolaa. Dadka gudaha ku barakacay waxay u guuraan degaan kale oo dalkooda ku yaalla, iyaga oo aan ka tallaabin soohdinta dalka (Qaamuuska Af-Soomaaliga (2012)). Barakacayaashu inta badan waa dad lagu qasbay, ama ay lagama maarmaan u noqotay, inay ka guuraan guryahoodii iyo degaannadoodii. Tusaale ahaan, dadka barakacayaasha ah ee magaalada Muqdisho ku nool waxaa ka mid ah dad ka soo barakacay degaannada kale ee dalka iyo dad ku barakacay isla magaalada gudaheeda.
Dhibaatooyinka Soomaaliya haysta waxaa ka mid ah barakaca baahsan ee dadka ka kaxeeya degaannadii ay ku noolaayeen. Sida ay sheegeen hay’adaha UNHCR, UNDP iyo IOM, barakaca gudaha Soomaaliya waxa uu inta badan ka dhashaa laba arrimood oo is biirsaday: amnidarrada iyo isbeddelka cimilada. Dagaallada siyaasadeed ee mararka qaar dhaca iyo dagaal beeleedyadu waxay dhaawacaan nolosha bulshada, dadkana ku qasbaan inay guuraan.
Sababaha waaweyn ee barakaca waxaa kale oo ka mid ah dhibaatooyinka la xiriira isbeddelka cimilada: fatahaadaha webiyada, abaaraha daran, xoolaha oo biyo la’aan u dhinta, waxsoosaarka beeraha oo yaraada iyo roobabka mahiigaanka ah. Dhibaatooyinkaas ayaa sababa in kumannaan qof ay ka barakacaan degaannadooda, gaar ahaan gobollada ay webiyadu maraan. Sidoo kale, barakacu waxa uu ka dhalan karaa dillaaca cudurrada faafa, sida shuban-biyoodka iyo cagaarshowga.
Gobollada iyo Meelaha ay Dadku u Barakacaan
Dadka gudaha ku barakacay waxay inta badan u guuraan magaalooyinka waaweyn si ay u helaan amni, gargaar iyo nolol ay ku tiirsanaadaan. Marka dhibaatooyinkaas ay qabsadaan, waxay badanaa u barakacaan meelaha ugu dhow ama degaanno ay filayaan inay nolol ka heli karaan. Meelaha ay barakacayaashu ku badan yihiin waxaa ka mid ah:
- Banaadir (Muqdisho): Waa gobolka martigeliya barakacayaal badan. Waxay deggan yihiin degmooyinka iyo degaannada magaalada daafaheeda ah, sida Dayniile, Garasbaaley iyo Kaxda.
- Baay (Baydhabo): Magaalada Baydhabo waxay ka mid tahay meelaha ay isugu yimaadaan dadka ka soo barakaca gobollada deriska ah. Waxaa, sidoo kale, ka hawlgala hay’ado bixiya gargaar iyo adeegyo bani’aadannimo.
- Gedo (Luuq iyo Doolow): Degaannada gobolka qaarkood waxaa ka jira barakac ay sababaan abaaraha iyo dagaallada u dhexeeya beelaha wada dega. Isku dhacyada ku saabsan qaybsiga khayraadka degaanka ayaa mararka qaar colaadda sii hurinaya.
- Gobollada Dhexe (Galgaduud iyo Mudug): Waxaa ka jira barakac ka dhasha dagaallada iyo abaaraha, iyo sidoo kale colaadaha u dhexeeya ciidamada iyo al-Shabaab.
- Hiiraan: Fatahaadaha webiga Shabeelle ayaa saameeya degaannada gobolka. Marka webigu fataho, biyuhu waxay gaaraan magaalooyin iyo degaanno kale, dadkiina waxay ku qasbanaadaan inay ka barakacaan guryahooda.
Tirakoobka Barakaca ka Jira Soomaaliya
Sida lagu sheegay xogta uu qoraalkani xiganayo, sannadkii 2025 qiyaastii 3.5 ilaa 4 milyan oo qof ayaa gudaha Soomaaliya ku barakacsanaa. Dabayaaqadii 2025 iyo bilowgii 2026, waxaa la soo wariyay in ku dhowaad 211,000 oo qof ay ka barakaceen degaannadoodii; 64% barakacaas waxaa loo aaneeyay abaaraha, halka 36% loo aaneeyay amnidarro. Xogta qoraalku ka soo xigtay UNHCR, OCHA iyo IOM waxay xustay gobolladan:
- Mudug: Bishii Febraayo 2026 oo keliya, qoraalku wuxuu sheegayaa in ku dhowaad 80,000 oo qof ay gobolka ka barakaceen. Hobyo iyo Jariiban ayaa ka mid ah degaannada ay abaaruhu saameeyeen.
- Hiiraan iyo Shabeellada Dhexe: Dagaallada, amnidarrada iyo fatahaadaha webiga Shabeelle ayaa sababa barakac ka dhaca degaanno ay ka mid yihiin Beledweyne iyo Jowhar.
- Baay iyo Gedo: Abaaraha saameeyay degaannada Diinsoor, Luuq, Doolow iyo Beledxaawo ayaa yareeyay dalaggii beeraha, waxyeellana u geystay xoolihii ay dadku dhaqan jireen.
- Sool, Sanaag iyo Togdheer: Sida lagu sheegay warbixinnada bishii Maarso 2026, abaaraha ba’an ee degaannadan ka jiray ayaa sababay in kumannaan qoys ay ka barakacaan miyiga.
Sababaha ugu waaweyn ee barakaca:
Abaaraha: Qiyaastii 64% barakaca dhacay bilowgii 2026 ayaa qoraalku u aanaynayaa abaaraha.
Amnidarrada iyo colaadaha: Qiyaastii 36% ayaa loo aanaynayaa dagaallada u dhexeeya ciidamada dawladda iyo argaggaxisada oo dhinac ah iyo dagaalbeeleedyo u dhexeeya qabiillada ceelka iyo carshinta wadaaga; inkastoo ay dhowaanahan soo ifbaxeen dagaallo kale oo dhex maro dhinacyo isku diiddan ajendayaal siyaasadeed ama dano u gaar ah.