Ku dhawaad toddoba milyan oo qof oo ku nool Soomaaliya ayaa wajahaya cunto-yari iyo nafaqo-darro, iyadoo colaadaha, xannibaadaha waddooyinka iyo hoos-u-dhaca maalgelinta gargaarka bani’aadannimo ay sii adkeynayaan gaarsiinta caawinta dadka ay xaaladdu saameysay.
Warbixin ay baahisay wargeyska Faransiiska ee Le Monde ayaa tilmaamaysa in waddooyinka muhiimka ah ee isku xira Baydhabo iyo deegaannada kale ay wajahayaan xannibaado la xiriira amniga, kuwaas oo saameyn ku yeeshay gaarsiinta gargaarka.
Waddada isku xirta Buurhakaba iyo deegaannada kale ee gobolka ayaa la sheegay inay xannibtay Al-Shabaab, taasoo ku khasabtay shaqaalaha samafalka inay mararka qaarkood adeegsadaan diyaarado qaada xaddi kooban oo gargaar ah, iyadoo duullimaad kasta uu ku kacayo kumannaan doollar.
Magaalada Baydhabo ayaa hoy u ah qiyaastii 700,000 oo barakacayaal ah, kuwaas oo intooda badan ku tiirsan gargaarka bani’aadannimo si ay u helaan cunto, biyo nadiif ah iyo adeegyo caafimaad. Dadka ka soo cararaya abaaraha, colaadaha iyo deegaannada ay go’doomiyeen kooxaha hubeysan ayaa sii kordhinaya baahida loo qabo adeegyada aasaasiga ah ee magaalada.
Dhanka kale, maalgelinta gargaarka degdegga ah ayaa si weyn hoos ugu dhacday. Sida ay sheegtay UNICEF, miisaaniyadda ay u qoondeysay gargaarka degdegga ah ee Soomaaliya ayaa hoos uga dhacday 122 milyan oo doollar sannadkii 2023 ilaa 38 milyan oo doollar sannadkan. Hoos-u-dhacan ayaa halis gelinaya sii socoshada adeegyada ay ku tiirsan yihiin carruurta iyo qoysaska nugul.
Warbixinta Le Monde ayaa sidoo kale xustay in la xiray goobo carruurta loogu adeegayay. Xogta la soo xigtay ayaa kala tilmaamaysa 205 xarumood oo caafimaad iyo nafaqo ah iyo ugu yaraan 65 goobood oo bixiya adeegyada ilaalinta carruurta, taasoo muujinaysa baaxadda saameynta ay yaraanta maalgelintu ku yeelan karto adeegyada bani’aadannimo.
Dagaalladii ugu dambeeyay ee ka dhacay Baydhabo ayaa sii xumeeyay xaaladda barakacayaasha, iyadoo ay carqaladoobeen isu-socodka dadka, gaadiidka gargaarka iyo helitaanka xarumaha caafimaadka.
Qoysaska ku nool xeryaha barakacayaasha ayaa si gaar ah ugu nugul inay waayaan cunto ku filan, biyo nadiif ah iyo daryeel caafimaad, halka walaaca laga qabo in colaado hor leh ay dhacaan uu adkeyn karo howlaha hay’adaha samafalka.
Isku-darka colaadaha, xannibaadaha waddooyinka iyo yaraanta maalgelinta ayaa sare u qaadaya halista barakac hor leh, nafaqo-darro carruurta ku dhacda iyo faafitaanka cudurrada. Haddii aan la sugin marinnada gargaarka, dibna aan loo hawlgelin adeegyada hakaday, kumannaan qoys oo horey uga soo barakacay deegaannadooda ayaa wajihi kara xaalad bani’aadannimo oo kasii daran.
Xaaladdan ayaa muujinaysa baahida degdegga ah ee loo qabo in la fududeeyo gaarsiinta gargaarka, la xoojiyo maalgelinta samafalka, lana ilaaliyo dadka rayidka ah si loo xaqiijiyo in qoysaska ugu nugul ay helaan cuntada, biyaha iyo adeegyada caafimaad ee ay u baahan yihiin.