Qaramada Midoobay ayaa ka digtay in dagaalka sokeeye ee ka socda Suudaan uu halis weyn ku yahay mustaqbalka jiil dhan oo carruur ah, iyadoo in ka badan 8 milyan oo carruur ah oo da’doodu tahay da’da waxbarashada ay hadda ka maqanyihiin iskuullada.
Digniintan ayaa waxaa jeedisay Aamina Maxamed, Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, xilli ay Jimcihii ka hadlaysay kulan aan rasmi ahayn oo Golaha Ammaanka Qaramada Midoobay looga hadlayay ilaalinta waxbarashada carruurta Suudaan. Dagaalka u dhexeeya Ciidamada Qalabka Sida ee Suudaan (SAF) iyo kooxda Rapid Support Forces (RSF) ayaa galay maalintiisii 1,210-aad, iyadoo colaadda ay bilaabatay Abriil 2023.
Aamina Maxamed ayaa sheegtay in khasaaraha dagaalku uusan ku koobnayn dhimashada, barakaca iyo burburka kaabayaasha dhaqaalaha, balse uu sidoo kale si weyn u saameynayo mustaqbalka carruurta Suudaan. Waxay tilmaantay in carruur badan laga qaaday fursaddii waxbarasho, taas oo haddii ay sii socoto keeni karta in jiil dhan uu waayo aqoon iyo xirfado uu mustaqbalkiisa ku dhisto.
Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in ku dhowaad saddex-meelood meel meel?—sax ahaan, ku dhowaad saddex-meelood afar meelood (75%)—iskuullada ku yaalla gobolka Darfur ay waxyeello soo gaartay, la burburiyay ama aan loo isticmaali karin waxbarasho tan iyo markii dagaalku billowday. Sidoo kale, tan iyo 2024 waxaa la diiwaangeliyay in ka badan 67 weerar oo lagu qaaday iskuullo, halka in ka badan 154 jeer iskuullo loo adeegsaday arrimo militari.
Xaaladda macallimiinta ayaa iyaduna aad u adag. Qaramada Midoobay waxay sheegtay in in ka badan kala bar macallimiinta Suudaan aysan helin mushaharkooda, hase yeeshee qaar badan oo kamid ah ay weli sii wadaan shaqadooda, iyagoo isku dayaya inay carruurta waxbarasho siiyaan inkastoo xaaladda amni iyo dhaqaale ay aad u adag tahay.
Dagaalka ayaa sidoo kale sababay in waalidiin badan ay carruurtooda ka fogeeyaan iskuullada, maadaama ay u arkaan guryaha inay yihiin meelaha ugu ammaan badan ee ay carruurtooda ku hayn karaan.
Sida ay sheegtay Qaramada Midoobay, shan carruur ah oo lixdii carruur ahba waxay ka maqanyihiin iskuullada, taas oo muujinaysa baaxadda dhibaatada waxbarasho ee dalka.
Inkasta oo Qaramada Midoobay iyo hay’adaha ay bahwadaagta yihiin ay sanadkan dib ugu soo celiyeen waxbarasho nooc ka mid ah in ka badan hal milyan oo carruur Suudaani ah, haddana tiradaasi aad ayay uga hooseysaa baahida dhabta ah ee jirta.
Dhinaca kale, UNICEF ayaa sheegtay in qiyaastii 15 milyan oo qof ay ku barakaceen gudaha iyo dibadda Suudaan tan iyo markii dagaalku billowday. Ku dhowaad 33 milyan oo qof ayaa sidoo kale si daran ugu baahan gargaar bani’aadannimo, waxaana in ka badan kala bar dadkaas ay yihiin carruur.
Qaramada Midoobay waxay sidoo kale xustay in dagaalku si gaar ah ugu culus yahay haweenka iyo carruurta, kuwaas oo aan wax door ah ku lahayn go’aannada sababay colaadda, balse ay yihiin dadka ugu badan ee la kulmaya cawaaqibkeeda.
Dagaalka Suudaan ayaa sidoo kale sababay eedeymo culus oo la xiriira xadgudubyo ka dhan ah xuquuqda aadanaha, oo ay ku jiraan dilal wadareed iyo kufsi loo adeegsado hub dagaal.
Madaxa Qaramada Midoobay u qaabilsan xuquuqda aadanaha, Volker Türk, ayaa horay u sheegay in waxa Suudaan ka dhacaya aysan ahayn oo keliya dagaal caadi ah, balse ay tahay musiibo xuquuqda aadanaha ah oo indhaha caalamku si toos ah u daawanayo.
Qaramada Midoobay ayaa sidaas darteed ku celisay baaqeeda ku aaddan in la ilaaliyo carruurta iyo goobaha waxbarashada, lana sameeyo dadaallo lagu soo afjarayo dagaalka, si malaayiinta carruurta ah ee waxbarashada ka maqani ay ugu helaan fursad ay dib ugu dhistaan noloshooda iyo mustaqbalkooda.
Digniinta ugu weyn ee Qaramada Midoobay ayaa ah in haddii dagaalku sii socdo, khasaaraha Suudaan uusan ku ekaan doonin jiilka maanta dagaalka ku dhex jira, balse uu saameyn doono jiilalka mustaqbalka ee dalka.